Formy prawne prowadzenia firm transportowych

Wybierając formę prawną prowadzenia przedsiębiorstwa transportowego trzeba wziąć pod uwagę koszty i skomplikowanie prowadzonej firmy, zasady opodatkowania oraz zasady odpowiedzialności za ewentualne długi. Jak te zasady przekładają się na praktykę, widać w statystykach polskich przewoźników.

Prowadzenie firmy transportowej na pierwszy rzut oka nie różni się niczym szczególnym od innych rodzajów działalności gospodarczych – usługowych, handlowych czy produkcyjnych. Tak jednak z całą pewnością nie jest. Charakterystyczną cechą działalności przewozowej jest ścisła reglamentacja – przedsiębiorca zawierający umowę przewozu musi posiadać licencję, zezwolenia, winiety i odpowiednie uprawnienia, co nie jest ani łatwe, ani tanie.

Duże ryzyko – duże zyski?

Trzeba też pamiętać o znacznych obowiązkach publicznoprawnych ciążących na firmach transportowych. Można wymienić chociażby wysokie podatki – i to nie tylko podatek VAT i podatek dochodowy, ale również podatek od środków transportowych oraz akcyza zawarta w paliwie. Do tego dochodzą różne opłaty, winiety, a także poważne problemy i wątpliwości ze składkami na ZUS, np. od wynagrodzeń kierowców. Równie ważne są problemy interpretacyjne co do obowiązujących przepisów prawa, o co nietrudno występując chociażby w obrocie międzynarodowym (np. co do podatku VAT od umów przewozu czy spedycji).

Istotną cechą firm transportowych jest posiadanie środków „produkcji” często wielomilionowej wartości (pojazdy, naczepy, autobusy itd.), jednak zwykle przewoźnik nie jest ich właścicielem, a jedynie leasingobiorcą czy dzierżawcą. Co równie istotne, klienci firmy przewozowej powierzają jej towary warte częstokroć wiele milionów złotych, a pasażerowie również swoje bezpieczeństwo.

Przy tak specyficznych warunkach prowadzonej działalności, każdy właściciel firmy przewozowej musi zdawać sobie sprawę ze znacznego ryzyka związanego z prowadzoną działalnością. Nie wszystkie ryzyka da się w pełni ubezpieczyć, niekiedy ubezpieczenie jest zbyt drogie. Czasem właściciel firmy transportowej pozbawiony fachowego doradztwa ubezpieczeniowego nie ma nawet świadomości występujących ryzyk. Przechodząc do konkretów – łatwo można sobie wyobrazić kradzież całej ciężarówki, uszkodzenie towaru w wypadku, wydanie przez Urząd Skarbowy albo ZUS niekorzystnej decyzji co do zaległych podatków czy składek na ubezpieczenia społeczne z powodu przyjęcia odmiennej interpretacji przepisów prawa, albo chociażby jednoczesne skierowanie do sądu pracy pozwów przez kilkunastu byłych kierowców domagających się wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych albo ryczałtów za noclegi spędzane w kabinie ciężarówki. Dla zdecydowanej większości firm transportowych takie zdarzenia będą ciężkie do przetrwania, niejednokrotnie powodując nawet bankructwa.

Polscy przewoźnicy w statystyce

Mając na uwadze powyższe cechy charakterystyczne prowadzenia firmy transportowej warto przeanalizować wszystkie za i przeciw dostępnych w Polsce form prowadzenia działalności gospodarczej. W tabeli zobrazowano liczbę podmiotów w Polsce posiadających różne licencje przewozowe – według formy prawnej przewoźników. Na ok. 24,5 tys. firm posiadających licencje na przewóz towarów ponad 75 % stanowią jednoosobowi przedsiębiorcy, a więc osoby fizyczne prowadzące na swój rachunek we własnym imieniu działalność gospodarczą.

Osoby fizyczne

Jest to jak widać najpopularniejsza forma prowadzonej działalności. Z założenia jest to najprostsza możliwość, zarówno pod kątem formalnym, jak i podatkowym. Przedsiębiorca ma możliwość skorzystania z liniowego opodatkowania podatkiem dochodowym, do pewnego zakresu nie ma potrzeby prowadzenia pełnej księgowości, a właściciel ma dużą swobodę w dysponowaniu zarobionymi pieniędzmi. Podstawowymi minusem jest pełna odpowiedzialność właściciela firmy za jej wszelkie zobowiązania – wobec kontrahentów, pracowników, Urzędu Skarbowego czy ZUS. Dodatkowe komplikacje powstają w przypadku pozostawania właściciela w związku małżeńskim – może bank czy firma leasingowa może wymagać zgody współmałżonka na podpisanie umowy kredytu czy leasingu. Wówczas za długi odpowiada nie tylko właściciel, ale również jego współmałżonek. W przypadku problemów finansowych istnieje więc ryzyko utraty całego dorobku życia. Ponadto trzeba sobie zdawać sprawę, że w przypadku poważnej choroby czy śmierci właściciela przedsiębiorstwo może niema z dnia na dzień zostać sparaliżowane – np. bank może zamknąć dostęp do konta, firmy leasingowe wypowiedzą umowy, a wszystkie umowy o pracę automatycznie wygasną.

Polecanym rozwiązaniem jest więc przekształcenie firmy w odpowiednią spółkę po przekroczeniu pewnego progu wielkości firmy, obrotów i zysków.

Spółka z o.o.

Ze statystyk wynika, że ok. 10 % polskich firm przewozowych stanowią spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Podstawową zaletą takiej spółki jest wyłączenie odpowiedzialności właścicieli (udziałowców) za długi spółki. W przypadku bankructwa spółki właściciel traci tylko udziały w spółce i samą spółkę, jego majątek prywatny pozostaje nietknięty. W praktyce ważne jest również wyraźne oddzielenie majątku prywatnego od firmowego. W przypadku śmierci czy choroby właściciela spółka może nadal niemal bez przeszkód funkcjonować.

Nie można zapominać, że taka spółka ma również wady. Na pierwszy rzut oka będą to dużo większe rygory formalne i koszty związane ze spółką (pełna księgowość, koszty związane z Krajowym Rejestrem Sądowym, brak możliwości swobodnego dysponowania pieniędzmi spółki). Na pewno problemem jest faktyczne podwójne opodatkowanie – najpierw podatek dochodowy płaci sama spółka (CIT), a następnie udziałowcy wypłacając sobie wypracowaną dywidendę muszą płacić PIT.

Dla niektórych wadą spółki będzie obowiązek ujawniania sprawozdań finansowych spółki w KRS. Będąc członkiem zarządu trzeba też pamiętać o obowiązku terminowego złożenia wniosku o upadłość spółki w przypadku jej niewypłacalności – w przeciwnym razie wierzyciele mogą pociągnąć do odpowiedzialności zarząd spółki.

Spółki z o.o. są jednak najlepszą i najprostszą formą prawną dla większych przedsiębiorstw, gdzie osobista odpowiedzialność właściciela nie przystaje już do rozmiarów prowadzonej firmy i ryzyka z tym związanego.

Spółki mieszane

Połączeniem zalet obydwu powyższych form prowadzonej działalności gospodarczej są spółki komandytowe z udziałem spółki z o.o. jako jej wspólnika. W dużym skrócie chodzi o to, że osoba fizyczna – właściciel firmy – zawiązuje umowę spółki komandytowej z drugim wspólnikiem, a tym wspólnikiem jest spółka z o.o., w której właściciel może posiadać wszystkie udziały. W takich przypadkach zazwyczaj większość wypracowanych zysków otrzymuje osoba fizyczna – właściciel firmy, a spółka z o.o. ponosi całość odpowiedzialności za ewentualne długi. Dzięki temu przychody mogą być również tylko raz opodatkowane – niską stawką PIT dla osoby fizycznej. Jak wynika z tabeli, w Polsce funkcjonuje w ten sposób już 21 firm przewozowych. Z pewnością forma ta będzie zdobywać sobie coraz większą popularność, gdyż po przejściu początkowych problemów z reorganizacją firmy, przedsiębiorcy cenią sobie późniejszy komfort i niskie opodatkowanie. Spółki takie są bardzo popularne w Niemczech, gdzie funkcjonują jużod wielu lat (można je poznać po oznaczeniu Firma GmbH & Co. KG).

Robert Walczak – radca prawny, specjalista prawa transportowego, prowadzi Kancelarię Radcy Prawnego w Poznaniu

Data dodania: 2010-11-24